Şirketler Hukuku

Türk Ticaret Kanunu’na göre ticaret şirketleri kollektif, komandit, anonim ve limited şirketler ile kooperatiflerdir. Uygulamada en sık kurulan türler anonim şirket ve limited şirkettir. Tür seçimi; ortak sayısını, sermaye yapısını, payların devrinin ne kadar kolay olacağını, yönetimin nasıl örgütleneceğini ve ortakların kamu borçlarından sorumluluğunu doğrudan etkiler. Bu nedenle tür kararı, kuruluştan önce ortakların uzun vadeli planlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnızca malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir. Pay sahipleri yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payları ile şirkete karşı sorumludur. Anonim şirket tek pay sahibiyle kurulabilir.

Limited şirket bir veya daha fazla gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulur. Ortak sayısı elliyi aşamaz. Ortaklar, taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle yükümlüdür; şirket borçlarından şirkete karşı sorumluluk kural olarak bununla sınırlıdır.

Her iki şirket türü için kanunda asgari sermaye tutarları öngörülmüştür ve bu tutarlar Cumhurbaşkanı kararıyla artırılabilir. Kuruluşta esas sözleşme hazırlanır, kurucuların imzaları noterde onaylanır veya ticaret sicili müdürlüğünde yetkili personel önünde atılır ve şirket, merkezinin bulunduğu yerin ticaret siciline tescil edilir. Şirket tüzel kişiliğini tescille kazanır.

Esas sözleşme, şirketin anayasası niteliğindedir. Unvan, merkez, işletme konusu, sermaye ve paylar, yönetim ve temsil, genel kurulun toplantı ve karar yeter sayıları gibi konular burada belirlenir. Kuruluşta özenle yazılmayan bir esas sözleşme, yıllar sonra ortaklar arasında çıkan bir uyuşmazlıkta belirleyici hâle gelebilir. Bu nedenle hazır şablon metinler yerine şirketin gerçek yapısına göre yazılmış bir esas sözleşme tercih edilmelidir.

Anonim şirketin organları genel kurul ve yönetim kuruludur; kanunda öngörülen hâllerde denetçi de bulunur. Olağan genel kurul, her faaliyet döneminin sonundan itibaren üç ay içinde toplanır. Bu toplantıda finansal tablolar, yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu, kârın kullanılması ve yönetim kurulu üyelerinin ibrası görüşülür.

Anonim şirketin yönetim kurulu, esas sözleşmeyle atanan veya genel kurul tarafından seçilen bir veya daha fazla kişiden oluşur. Yönetim kurulu, kanun ve esas sözleşmeyle genel kurulun yetkisine bırakılmış bulunanlar dışında, şirketin işletme konusunun gerçekleştirilmesi için gerekli olan her türlü iş ve işlem hakkında karar almaya yetkilidir.

Yönetim kurulu, düzenleyeceği bir iç yönergeyle yönetimi kısmen veya tamamen bir veya birkaç üyeye ya da üçüncü kişiye devredebilir. Temsil yetkisi ve bunun sınırları ticaret siciline tescil ve ilan edilir. Bir işlemi kimin, hangi sınırlar içinde imzalayabileceği bu kayıtlardan anlaşılır; önemli sözleşmelerden önce karşı tarafın imza yetkisinin ticaret sicilinden doğrulanması gerekir.

Limited şirkette genel kurul en üst organdır ve esas sözleşmenin değiştirilmesi, müdürlerin atanması ve görevden alınması, finansal tabloların onaylanması gibi devredilemez yetkilere sahiptir. Şirketin yönetimi ve temsili, esas sözleşmeyle düzenlenir; en az bir ortağın, yönetim hakkını ve temsil yetkisini haiz müdür olması gerekir.

Anonim şirkette nama yazılı payların devri kural olarak serbesttir; pay senedi çıkarılmışsa devir, senedin ciro edilip zilyetliğinin devredilmesiyle yapılır. Esas sözleşmede devri sınırlayan hükümler (bağlı nama yazılı paylar) bulunabilir; böyle bir durumda şirketin onayı gerekir ve şirket onay vermeyi kanunda sayılan sebeplerle reddedebilir.

Bağlı nama yazılı payların devrinde şirket, esas sözleşmede öngörülen önemli bir sebebi ileri sürerek veya devredene, paylarını başvurma anındaki gerçek değeriyle almayı önererek onay istemini reddedebilir. Bu hükümler, aile şirketlerinde ve az ortaklı şirketlerde ortak yapısını korumak için kullanılır.

Limited şirkette esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onaylanır. Esas sözleşmede aksi öngörülmemişse devir, genel kurulun onayıyla geçerli olur. Devir, pay defterine işlenir ve ticaret siciline tescil edilir. Bu şekil koşullarına uyulmadan yapılan devirler, şirkete ve üçüncü kişilere karşı sonuç doğurmayabilir.

Yönetim kurulu üyeleri ve yönetimle görevli üçüncü kişiler, görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kuralına uygun biçimde gözetmekle yükümlüdür. Kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal eden yöneticiler; şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludur.

Yönetim kurulu üyesi, genel kuruldan izin almadan şirketle kendisi veya başkası adına işlem yapamaz; şirketin işletme konusuna giren ticari işleri genel kurulun izni olmadan kendi veya başkası hesabına yapamaz. Bu yasaklar, şirket ile yöneticinin çıkarlarının çatıştığı durumlarda şirketi korumak içindir.

Yöneticilerin ve ortakların sorumluluğu yalnızca Türk Ticaret Kanunu’ndan doğmaz. Vergi ve diğer kamu alacakları bakımından kanuni temsilcilerin ve limited şirket ortaklarının sorumluluğu, Vergi Usul Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’da ayrıca düzenlenmiştir. Görevden ayrılan bir yöneticinin, görevi döneminde doğan yükümlülükler bakımından sorumluluğunun devam edebileceği unutulmamalıdır.

Anonim şirkette pay sahibi, genel kurulda yönetim kurulundan şirketin işleri, denetçilerden denetimin yapılış biçimi ve sonuçları hakkında bilgi isteyebilir. Bilgi alma veya inceleme hakkı kullanılmış ve bazı hususların açıklığa kavuşturulması gerekiyorsa, pay sahibi genel kuruldan özel denetim yapılmasını isteyebilir; istem reddedilirse kanundaki koşullarla mahkemeye başvurulabilir.

Kanun veya esas sözleşme hükümlerine ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı olan genel kurul kararlarına karşı, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açılabilir. Pay sahiplerinin vazgeçilemez haklarını ortadan kaldıran veya kısıtlayan kararlar gibi bazı kararlar ise batıldır ve süreye bağlı değildir.

Haklı sebeplerin varlığında, sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini temsil eden pay sahipleri şirketin feshini isteyebilir. Mahkeme fesih yerine, davacı pay sahiplerinin paylarının gerçek değerinin ödenerek şirketten çıkarılmasına ya da durumun gerektirdiği başka bir çözüme karar verebilir.

Limited şirkette her ortak, haklı sebeplerin varlığında mahkemeden şirketten çıkmasına izin verilmesini isteyebilir. Esas sözleşmede öngörülen sebeplerle ya da haklı sebep varsa mahkeme kararıyla bir ortağın şirketten çıkarılması da mümkündür. Çıkan veya çıkarılan ortak, esas sermaye payının gerçek değerine uygun bir ayrılma akçesi isteme hakkına sahiptir.

Ortaklık uyuşmazlıklarında dava çoğu zaman son adımdır. Pay devri, ortaklardan birinin payının diğerlerince satın alınması veya esas sözleşmenin değiştirilmesi gibi çözümler, şirketin faaliyetini sürdürürken uyuşmazlığı kapatabilir. Hangi yolun uygun olduğu, şirketin mali durumu ve ortakların hedefleri birlikte incelenerek belirlenir.

Şirketler, kanunda öngörülen usulle başka bir şirketle birleşebilir, malvarlığının bir kısmını veya tamamını başka şirketlere devrederek bölünebilir ya da hukuki şeklini değiştirebilir. Bu işlemler; ara bilanço, birleşme veya bölünme sözleşmesi, rapor ve genel kurul kararı gibi aşamalardan oluşur ve ortaklar ile alacaklıların korunmasına ilişkin özel hükümler içerir. İşlemlerin vergi sonuçları da ayrıca değerlendirilmelidir.

Tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın Türk Ticaret Kanunu’nda ve kanunda sayılan diğer düzenlemelerde öngörülen hususlardan doğan davalar ticari dava sayılır; bunlara mutlak ticari davalar denir. Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ise nispi ticari davalardır.

Ticari davalara asliye ticaret mahkemeleri bakar. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde ticari davalar, asliye hukuk mahkemesinde ticaret mahkemesi sıfatıyla görülür. Ankara’da ticari davalar Ankara Adliyesi’ndeki asliye ticaret mahkemelerinde görülür.

Ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa dava açılabilir; anlaşma sağlanırsa uyuşmazlık mahkemeye gitmeden sona erer.

Merkezi Ankara’da bulunan şirketlerin kuruluş, esas sözleşme değişikliği, sermaye artırımı, yönetim kurulu üyesi ve müdür değişikliği gibi tescile tabi işlemleri Ankara Ticaret Sicili Müdürlüğü’nde yapılır. Tescil edilen hususlar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir; başvuruların önemli bir kısmı Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden hazırlanır.

Ankara’daki asliye ticaret mahkemelerinin kararlarına karşı istinaf incelemesini Ankara Bölge Adliye Mahkemesi’nin hukuk daireleri yapar; bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz incelemesi Yargıtay’dadır. Yargıtay da Ankara’dadır.

Büromuz Ankara’nın Yenimahalle ilçesinde, Beştepe’dedir. Şirket işlemlerinde belgelerin hazırlanmasını, genel kurul ve yönetim kurulu kararlarını ve tescil başvurusunu birlikte planlıyor, dava dosyalarını UYAP üzerinden takip ediyoruz.

Şirket hayatının önemli bir kısmı sözleşmelerle yürür. Pay devir sözleşmeleri, pay sahipleri arasındaki sözleşmeler, yönetim kurulu üyeleriyle yapılan hizmet sözleşmeleri, tedarik ve bayilik sözleşmeleri ile gizlilik sözleşmeleri bu kapsamdadır. Sözleşmeleri hazırlarken veya imzalamadan önce incelerken; tarafların yetkisini, cezai şartları, sözleşmenin sona erme hâllerini, uyuşmazlıkta yetkili mahkeme veya tahkim hükmünü ve uygulanacak hukuku ayrı ayrı gözden geçiriyoruz.